Bầu Cử Giữa Kỳ Tại Mỹ Tác Động Như Thế Nào Đến Các Hồ Sơ Nóng Bỏng Trên Thế Giới

 

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại mít-tinh vận động tranh cử ở Alaska, ngày 13/10/2026. AP Photo/Lindsey Wasson - Lindsey Wasson

BẦU CỬ GIỮA KỲ TẠI MỸ TÁC ĐỘNG NHƯ THẾ NÀO ĐẾN CÁC HỒ SƠ NÓNG BỎNG TRÊN THẾ GIỚI 

Chi Phương

Bầu cử giữa kỳ tại Mỹ tác động như thế nào đến các hồ sơ nóng bỏng trên thế giới

Theo kết quả kiểm phiếu, phe Dân Chủ đã giành chiến thắng áp đảo trước phe Cộng Hòa của Donald Trump tại cả hai viện của Quốc Hội Hoa Kỳ. Điều này liệu có thể tạo ra những rào cản đối với những quyết định sắp tới của tổng thống Mỹ, đặc biệt là các chính sách đối ngoại của Mỹ đối với chiến tranh Ukraina, Iran và cả cuộc chiến thuế quan ?

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại mít-tinh vận động tranh cử ở Alaska, ngày 13/10/2026. AP Photo/Lindsey Wasson - Lindsey Wasson

Quốc Hội mới sẽ chính thức nhóm họp ngày 01/01/2027. Việc phe Dân Chủ giành quyền kiểm soát cả hai viện đã dấy lên nhiều hy vọng cũng như nghi hoặc về việc định chế này có thể can thiệp như thế nào vào chính sách đối ngoại mà phe Cộng Hòa đưa ra từ hai năm qua ? Liệu tổng thống Donald Trump có bị suy giảm quyền lực hay không ?

Theo báo Les Echos, trên thực tế, tác động có thể là « hạn hẹp », bởi vì những vấn đề như an ninh quốc gia, quốc phòng, thuộc phạm vi đặc quyền của tổng thống Mỹ. Ông có thể tự do hành động và có quyền phủ quyết. Hơn nữa phần lớn các nghị sĩ phe Dân Chủ được bầu vào cả hai viện không có chung lập trường và có khả năng sẽ xảy ra nhiều mâu thuẫn trong nội bộ đảng này. Tuy nhiên, việc Quốc Hội nắm quyền kiểm soát ngân sách của Hoa Kỳ có thể tác động đến nhiều hồ sơ lớn như chiến tranh Ukraina, chiến tranh Iran, thuế quan, các viện trợ phát triển,…, phần lớn đã bị chính quyền của tổng thống Trump khuynh đảo trong hai năm vừa qua.

Liệu Mỹ có dễ dàng cấp viện trợ mới cho Ukraina ?

Kể từ khi ông Donald Trump trở lại nắm quyền, Quốc Hội Mỹ chưa từng tổ chức cuộc biểu quyết nào liên quan đến các khoản viện trợ tài chính cho Ukraina. Điều này có thể thay đổi vì đảng Dân Chủ luôn ủng hộ Kiev và có thể tác động lớn đến cuộc chiến, nếu Washington phê duyệt cấp thêm tên lửa Patriot cho Ukraina hoặc tiếp tục duy trì hỗ trợ tình báo quân sự.

Les Echos trích dẫn nhận định của Alexandra de Hoop Scheffer, giám đốc điều hành của Quỹ German Marshall Fund, cho rằng có thể có việc phân bổ lại sự hiện diện quân sự Mỹ ở châu Âu.

Quốc Hội khóa mới tác động đến cuộc chiến tranh ở Trung Đông như thế nào ?

Cuộc chiến giữa Mỹ - Israel với Iran đã trở thành tâm điểm gây tranh cãi trong cuộc bầu cử vừa qua, do giá nhiên liệu tăng vọt, ảnh hưởng đến nhiều lĩnh vực trong kinh tế, khiến nhiều cử tri bức xúc. Theo nhà nghiên cứu Andrew Gawthorpe, trong bài đăng trên The Conversation, thất bại của đảng Cộng Hòa lần này là kết quả của việc tổng thống Trump « thay vì thực hiện lời hứa ổn định nền kinh tế, ông lại theo đuổi một chương trình nghị sự cực đoan, chỉ được một số ít người Mỹ ủng hộ, phớt lờ nỗi lo của cử tri ».

Việc đảng Dân Chủ thống trị cả hai viện ở Quốc Hội có thể khiến đạo luật Quyền lực chiến tranh năm 1973 (War Powers Act) được sử dụng dễ dàng hơn. Trên thực tế Quốc Hội Hoa Kỳ đã sử dụng đạo luật này hồi tháng 06/2026, để ra nghị quyết buộc tổng thống phải có được sự chấp thuận của Quốc Hội để tiếp tục chiến tranh. Tuy nhiên, theo Les Echos, nghị quyết này chỉ mang tính biểu tượng.

Quốc Hội mới cũng có thể cắt giảm ngân sách cho cuộc chiến tại Iran, thiết lập các ủy ban điều tra về cách thức tiến hành cuộc chiến ở Iran, nhắm vào các nhân vật thân cận của tổng thống như bộ trưởng Chiến Tranh Pete Hegseth hoặc các đặc phái viên của tổng thống về các hồ sơ quốc tế Steve Witkoff và con rể ông Trump Jared Kushner. Theo The Conversation, nhiều đồn đoán đã được giới quan sát đưa ra về khả năng ông Hegseth có thể là « con tốt » đầu tiên, ông sẽ phải từ chức hoặc bị sa thải, thay vì đối mặt với nguy cơ bị luận tội.

Trên thực tế, Mỹ đã giảm bớt ủng hộ đối với Israel vì hồ sơ Gaza. Tổng thống Trump cũng vừa tuyên bố cắt giảm viện trợ quân sự cho Nhà nước Do Thái.

Các chính sách thuế quan do ông Trump khởi xướngcó bị đảo ngược hay không ?

Theo nhận xét của Bruce Stokes, nhà nghiên cứu tại Quỹ German Marshall Fund of the United States, được Les Echos trích dẫn, cả hai viện có thể sẽ xem xét lại chính sách thuế quan, bởi người dân Mỹ đã nhận thức rõ mối liên hệ trực tiếp với tình trạng lạm phát.

Tuy nhiên, cũng cần phải nhắc lại rằng tổng thống Joe Biden đã duy trì thuế quan đối với thép và nhôm nhập khẩu được ban hành trong nhiệm kỳ đầu của ông Trump, để tránh mất lòng ngành công nghiệp hùng mạnh tại Mỹ. Do đó, khó có thể kỳ vọng Quốc Hội đưa ra một đạo luật đảo ngược các chính sách của ông Trump.

Điều mà phe Dân Chủ có thể thay đổi là việc khôi phục quan hệ thương mại với Canada. Quốc Hội khóa mới cũng có thể tỏ ra không nhượng bộ trước Trung Quốc.

Quyền phủ quyết của tổng thống Mỹ có giúp chính quyền Trump tiếp tục theo đuổi chính sách của mình ?

Ngay sau khi kết quả sơ bộ được công bố, tổng thống Mỹ đã thừa nhận thất bại, chấp nhận phải bắt tay với phe Dân Chủ, nhưng ngay lập tức « phản công », nêu ra quyền phủ quyết hiến định. Cụ thể, tổng thống có quyền phủ quyết tất cả các văn bản luật được Quốc Hội thông qua, bởi vì trước khi được ban hành, các văn bản cần phải được tổng thống phê duyệt.

Nếu bị phủ quyết, văn bản bị gửi trả lại Quốc Hội. Các nghị sĩ vẫn có thể tìm các bác bỏ quyền phủ quyết này bằng cách tập hợp đủ đa số hai phần ba ở Quốc Hội (tức là 290 ghế tại Hạ viện và 67 tại Thượng viện). Nếu quy trình này thành công, dự luật sẽ chính thức trở thành luật. Tuy nhiên, ngay cả sau « làn sóng xanh » của cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ, đảng Dân Chủ vẫn còn cách rất xa con số hai phần ba cần thiết. Do đó, để làm được điều này, phe Dân Chủ cần phải lôi kéo các nghị sĩ từ phe Cộng Hòa.

Trong nhiệm kỳ đầu, Donald Trump đã từng phủ quyết các dự luật phân bổ ngân sách, khiến chính phủ liên bang bị cắt kinh phí, phải đóng cửa từ ngày 22/12/2018 đến 25/01/2019. Tình hình tương tự cũng có thể xảy ra. Để đáp trả, phe Dân Chủ có thể đe dọa thực hiện một quy trình luận tội tổng thống ở Hạ Viện nhưng vẫn cần hai phần ba tại Thượng Viện để đưa ra phán quyết kết tội, dẫn đến việc bãi nhiệm tổng thống.

Theo ông Andrew Gawthorpe, giảng viên về quan hệ quốc tế tại Leiden University, lịch sử cho thấy rằng khi đảng của mình đạt kết quả không tốt trong các cuộc bầu cử giữa kỳ, các tổng thống Mỹ thường trở nên tích cực hơn trong các chính sách đối ngoại. Bởi khi bị Quốc Hội cản trở trong chính sách đối nội, họ sẽ trở nên tham vọng hơn, có nhiều thời gian, đối với các chính sách đối ngoại của Mỹ. Do đó, ông Trump có thể sẽ trở nên « khó đoán và thất thường hơn. »

Chi Phương