Phó Tổng thống Hoa Kỳ JD Vance phủ nhận rằng Iran sẽ nhận ngay “hàng tỷ đô la tài sản” trong thỏa thuận Mỹ–Iran, đặc biệt bác bỏ con số 24 tỷ USD do phía Iran nêu ra. Phía Mỹ cho rằng mọi lợi ích kinh tế, bao gồm việc gỡ trừng phạt hoặc mở phong tỏa tài sản, chỉ có thể xảy ra nếu Iran tuân thủ các điều kiện về chương trình hạt nhân và thanh sát. Tranh cãi chính nằm ở việc Iran trình bày thỏa thuận như một thắng lợi tài chính lớn, trong khi Mỹ nhấn mạnh đây là thỏa thuận có điều kiện nhằm kiểm soát hạt nhân và ổn định khu vực.
Phó tổng thống JD Vance (Ảnh: Trích xuất hình ảnh video)
Phó tổng thống JD Vance bác bỏ thông tin rằng Iran sẽ được nhận “hàng tỷ đô la tài sản” trong thỏa thuận Mỹ–Iran. Ông Vance nói trên chương trình CBS Mornings rằng tuy Hoa Kỳ sẵn sàng thảo luận về việc gỡ phong tỏa một số tài sản, nhưng con số 24 tỷ USD mà phía Vệ binh Cách mạng Iran nêu ra “không xuất hiện” trong các văn bản đàm phán với Iran.
“Khi người ta nói rằng hàng tỷ USD tài sản sẽ được giải phóng, điều đó không đúng,” ông Vance nói trên chương trình CBS Mornings. “Điều đúng là Iran sẽ có một tương lai tốt đẹp hơn và thịnh vượng hơn nhiều nếu họ thực hiện các nghĩa vụ mà họ cam kết trong thỏa thuận này.”
Khi bị hỏi thêm về khả năng giải phóng các tài sản bị đóng băng của Iran, ông Vance nói rằng, dù “chúng tôi để ngỏ nhiều vấn đề đang được đặt lên bàn đàm phán,” con số 24 tỷ USD “không xuất hiện ở bất cứ đâu trong bất kỳ văn bản nào mà chúng tôi đã thảo luận với phía Iran.”
“Điều chúng tôi đã nói là chúng tôi sẵn sàng bàn về việc giải phóng tài sản bị đóng băng, nhưng vấn đề lớn hơn rất nhiều là dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với nền kinh tế của họ — miễn là họ đưa ra các cam kết dài hạn đối với chương trình hạt nhân,” ông Vance nói.
Ông Vance nhấn mạnh rằng “một trong những điều mà các thành phần cứng rắn ở nước họ sẽ làm là xuyên tạc thỏa thuận để họ có thể trình bày nó với một số nhóm trong dư luận trong nước của họ.”
“Nhưng tôi nghĩ, một lần nữa, văn bản rất rõ ràng,” ông nói thêm. “Không có điều gì nói về 24 tỷ USD cả.”
2. Phía Mỹ nói gì?
Lập trường của phía Mỹ là: không có chuyện Iran được mở tiền chỉ vì ký thỏa thuận. Theo Reuters, Vance nói rằng việc ký bản ghi nhớ với Iran sẽ không tự động dẫn tới việc giải phóng tài sản bị đóng băng; Iran chỉ có thể nhận lợi ích kinh tế nếu có các bước được kiểm chứng, như xử lý kho uranium làm giàu và chấp nhận cơ chế thanh sát.
3. Vì sao có tranh cãi?
Vì bản văn chính thức của thỏa thuận chưa được công bố đầy đủ. Một số tờ báo dòng chính Phương Tây cho biết Mỹ và Iran đang đưa ra các tuyên bố khác nhau về cùng một thỏa thuận; phía Iran công bố danh sách 14 điểm, còn phía Mỹ nói nhiều chi tiết vẫn phải được làm rõ trong giai đoạn đàm phán kỹ thuật.
Ông Vance cũng cho rằng các thành phần cứng rắn ở Iran có thể đang trình bày thỏa thuận theo hướng có lợi cho khán giả trong nước, tức là muốn cho người dân Iran thấy rằng Tehran đã giành được nhượng bộ lớn từ Washington.
4. Thỏa thuận này liên quan đến những vấn đề lớn nào?
Được biết, thỏa thuận không chỉ xoay quanh tiền. Nó còn liên quan đến ít nhất 4 vấn đề lớn:
Thứ nhất, chương trình hạt nhân Iran: Ông Vance nói thỏa thuận nhằm bảo đảm Iran không có vũ khí hạt nhân, đồng thời yêu cầu Iran cho phép thanh sát thật sự và xử lý kho vật liệu uranium làm giàu.
Thứ hai, eo biển Hormuz: Mỹ muốn eo biển Hormuz được mở lại và hoạt động không thu phí trong dài hạn; đây là tuyến hàng hải cực kỳ quan trọng đối với dầu mỏ toàn cầu.
Thứ ba, trừng phạt kinh tế: Ông Vance nói vấn đề lớn hơn khoản tiền bị đóng băng là khả năng “gỡ trừng phạt” kinh tế Iran, nhưng điều đó phải gắn với cam kết lâu dài về hạt nhân.
Thứ tư, chiến sự khu vực: Phía Iran/Vệ binh Cách mạng nói thỏa thuận bao gồm chấm dứt chiến tranh trên nhiều mặt trận, bao gồm giao tranh liên quan đến Hezbollah tại Lebanon; tuy nhiên Israel nói họ không bị ràng buộc phải rút khỏi Lebanon hoặc ngừng chiến dịch chống Hezbollah theo thỏa thuận Mỹ–Iran.
5. Điểm nhạy cảm nhất: “tiền trước hay tuân thủ trước?”
Đây là mấu chốt của tin này.
Nếu Iran được nhận tiền trước, phe chỉ trích ở Mỹ có thể nói chính quyền Trump nhượng bộ Iran quá sớm. Nhưng nếu Iran chỉ nhận lợi ích sau khi chứng minh tuân thủ, phía Mỹ có thể nói đây là mô hình đổi tuân thủ lấy nới trừng phạt.
Một quan chức cấp cao trong chính quyền Trump nói Iran sẽ không nhận phần nào trong tài sản bị đóng băng cho tới khi chứng minh tuân thủ; quan chức này mô tả lợi ích sẽ được trao theo từng bước: giao nộp vật liệu hạt nhân thì nhận một phần, tháo dỡ chương trình/cơ sở hạt nhân thì nhận phần khác, và cam kết ổn định khu vực thì có thêm lợi ích.
Thiên Vân, theo CBS News, Reuters, The Guardian, Axios
Trump Stuns World: Iran Peace Deal SIGNED, The War is OVER! Total Surrender From Iran, We WON
