HỌ ĐÃ NẰM XUỐNG - ĐỂ HÔM NAY CHÚNG TA ĐƯỢC GÌ?
6 triệu người ngã xuống với niềm tin thiêng liêng rằng thế hệ sau sẽ được sống tự do, no ấm và ngẩng cao đầu kiêu hãnh trên chính quê hương mình.
1. Hiện trạng: Nghịch lý giữa tiềm năng và nỗi bất an
Việt Nam hôm nay là một khối nghịch lý lớn. Trên bản đồ thế giới, chúng ta sở hữu gần như mọi lợi thế để cất cánh với bờ biển dài hơn 3.260 km mở ra đại dương cộng với vị trí địa chính trị chiến lược ngay tâm điểm Đông Nam Á. Bên cạnh đó là lòng đất giàu có với tài nguyên khoáng sản đa dạng từ than, dầu khí đến đất hiếm. Đặc biệt, dòng kiều hối từ “khúc ruột ngàn dặm” đều đặn gửi về 15–19 tỷ USD mỗi năm – nguồn ngoại tệ không hoàn lại, không điều kiện mà nhiều quốc gia hằng mơ ước.
Nhưng lợi thế thiên nhiên không tự biến thành thịnh vượng xã hội. Sau gần 40 năm Đổi mới, người dân vẫn phải đối mặt với quá nhiều bất công và hiểm họa thường trực: từ thực phẩm bẩn, tai nạn giao thông, ô nhiễm không khí, cho đến những rủi ro pháp lý khi cất tiếng phản biện.
Một xã hội mà nỗi sợ đã trở thành mặc định khi nói thẳng bị quy chụp là chống phá; đi khiếu kiện bị khép tội gây rối; người có ý kiến khác biệt bị coi là thế lực thù địch. Khi phản xạ tự nhiên bị bóp nghẹt, thì im lặng trở thành cách sinh tồn phổ biến nhất.
Chúng ta không thiếu tài nguyên, càng không thiếu nhân tài. Thứ chúng ta đang thiếu là một môi trường để nhân tài phát triển, để tài nguyên biến thành phúc lợi chung. Chúng ta thiếu một thể chế giữ chữ “Tín” với dân: biết nói thật, làm thật và dám chịu trách nhiệm thật.
2. Cái giá của độc lập không chỉ nằm trên bia mộ
Chiến tranh đã lùi xa gần nửa thế kỷ, nhưng những con số vẫn nhói lòng. Theo số liệu chính thức đã có hơn 1,1 triệu liệt sĩ; gần 50.000 Bà mẹ Việt Nam Anh hùng; hơn 800.000 thương binh; và khoảng 300.000 ngôi mộ liệt sĩ chưa thể khắc tên. Còn có hàng vạn gia đình vẫn miệt mài đi tìm hài cốt người thân bao năm qua.
Nhưng đó mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm. Một lãnh đạo cấp cao từng phát biểu trước Quốc hội rằng “Chúng ta đã hi sinh hơn 6 triệu nhân mạng…”. Dù chưa có một thống kê toàn diện được công bố, con số ấy phản ánh một sự thật khốc liệt: hai mươi năm nội chiến và bom đạn đã lấy đi sinh mạng của hàng triệu dân thường vô tội ở cả hai phía – những người chết vì bom đạn, vì đói nghèo, bệnh tật và ly tán.
6 triệu nhân mạng là 6 triệu giấc mơ bị cắt ngang. Đó là 6 triệu lý do buộc thế hệ hôm nay phải sống sao cho xứng đáng. Vậy sự hi sinh khổng lồ của xương máu ấy, rốt cuộc đã đổi lấy điều gì cho người đang sống?
3. 14 câu hỏi nhức nhối từ những nấm mồ
Hãy nhìn thẳng vào thực tại để trả lời: Họ nằm xuống, để hôm nay thân nhân của họ và chúng ta “được” những gì?
1. “Được xếp hàng rồng rắn” trước các đại sứ quán từ Mỹ, Nhật, Hàn đến châu Âu để chầu chực xin một suất “xuất khẩu lao động”. Đất nước tự hào giải phóng nhưng lại trở thành nơi xuất khẩu cô dâu, xuất khẩu sức lao động giá rẻ, thay vì xuất khẩu tri thức và công nghệ cao.
2. “Được” bán máu, bán thận để mưu sinh: Khi bị đẩy vào đường cùng, một phần cơ thể trở thành “tài sản” cuối cùng để người nghèo quy đổi ra tiền viện phí hay tiền học cho con.
3. “Được” nô nức đi bỏ phiếu: Trong những kỳ bầu cử mà kết quả dường như đã an bài từ trước. Quyền lựa chọn người đại diện thực sự bị vô hiệu hóa bởi cơ chế mang tính thủ tục “đảng cử, dân bầu”, hiệp thương.
4. “Được” gồng gánh trăm thứ thuế phí: Từ những trạm BOT đặt sai chỗ, phí môi trường ẩn trong giá xăng, cho đến lệ phí vỉa hè. Tất cả để nuôi sống một bộ máy hành chính cồng kềnh, quan liêu – nơi tham nhũng vẫn là một “quốc nạn” chưa có thuốc đặc trị.
5. “Được mãn nhãn ngắm biệt phủ, lâu đài” của quan chức. Những công trình chục tỷ, trăm tỷ mọc lên rồi hoang phế giữa những vùng quê nơi trường học còn làm từ tranh tre, trạm xá còn thiếu thuốc.
6. “Được” phơi nhiễm độc tố mỗi ngày: Sống chung với thực phẩm bẩn, nguồn nước nhiễm kim loại nặng và bầu không khí ô nhiễm thuộc hàng top thế giới, để rồi xếp hàng chờ chết ở các bệnh viện ung bướu.
7. “Được” nhận những bản án oan thấu trời: Những cái tên như Hồ Duy Hải, Huỳnh Văn Nén, Nguyễn Thanh Chấn… không chỉ là những bản án nhức nhối mà là hàng chục năm kêu oan vô vọng, là sự hủy hoại cả ba thế hệ của một gia đình.
8. “Được” quyền sử dụng nhưng mất quyền sở hữu đất: Người dân bỏ tiền mồ hôi nước mắt mua đất, nhưng “sổ đỏ” có thể bị thu hồi bất cứ lúc nào nhân danh “dự án phát triển kinh tế”. Muốn xây dựng trên mảnh đất của mình, lại phải đi “xin phép” và “bôi trơn”.
9. “Được” chứng kiến Mẹ Việt Nam Anh hùng, cựu chiến binh thành dân oan: Những cựu chiến binh, những người mẹ già nua ôm đơn khiếu kiện đất đai từ xã lên trung ương, đi từ năm này qua năm khác cho đến khi nhắm mắt xuôi tay.
10. “Được” ngắm khẩu hiệu và biểu ngữ: Những dòng chữ “dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” treo khắp nơi, trong khi hứ người dân chạm vào hàng ngày lại là bất công, oan sai, và sách nhiễu…
11. “Được” ra tòa nhưng không thấy công lý: Khi dân kiện quan chức, cán cân công lý luôn nghiêng về phía cán bộ. “Án bỏ túi” vẫn là nỗi ám ảnh kinh hoàng của người thấp cổ bé họng.
12. “Được” nhìn trẻ em và người tàn tật lê la bán vé số: ở mọi góc phố, phơi bày một hệ thống an sinh xã hội rách nát, không đủ sức bảo trợ cho những người yếu thế nhất.
13. “Được” chứng kiến hàng ngàn dự án đắp chiếu: Những tượng đài nghìn tỷ vừa làm xong đã nứt toác, nhà máy bỏ hoang, đường sắt đô thị đội vốn chục năm không thể vận hành… Tất cả đều được làm từ tiền thuế của nhân dân.
14. “Được” đi trên mạng lưới giao thông đầy cạm bẫy: Ổ gà, bẫy hành chính, biển báo đánh đố. Mỗi năm có hơn 6.000 người chết vì tai nạn giao thông – con số tương đương thiệt hại của một cuộc chiến tranh không tiếng súng.
4. Chúng ta nợ họ
Danh sách “được” này có thể kéo dài thêm những con số 15, 16…
Liệt sĩ không cần chúng ta xây thêm tượng đài nhìn tỷ vô hồn. Họ cần một xã hội mà con cháu họ không phải tha hương cầu thực, không phải bán máu để chữa bệnh hay không phải run sợ khi nói thật.
6 triệu người ngã xuống với niềm tin thiêng liêng rằng thế hệ sau sẽ được sống tự do, no ấm và ngẩng cao đầu kiêu hãnh trên chính quê hương mình. Vì vậy nếu hôm nay chúng ta vẫn chọn im lặng, coi bất công là chuyện thường ngày và xem phản biện là mối nguy hiểm, thì chính chúng ta đang phản bội lại sự hi sinh của họ.
Đất nước không tự giàu. Thể chế mới là thứ quyết định. Một thể chế giữ chữ “Tín” với dân: thượng tôn pháp luật, bảo vệ quyền bình đẳng, quyền sở hữu, quyền tự do, quyền truy cầu hạnh phúc như trong Tuyên ngôn Độc lập đã viện dẫn. Bảo vệ quyền tự do ngôn luận, bảo vệ quyền được sai để làm lại. Khi đó, tài nguyên mới thành phúc lợi, kiều hối mới thành vốn đầu tư, người tài mới không bỏ xứ mà đi.
6 triệu người đã trả giá bằng máu. Chúng ta hôm nay chỉ cần trả bằng một thứ đó là sự can đảm.
Can đảm để thay đổi! Can đảm đặt câu hỏi “vì sao”, can đảm đòi quyền được biết, can đảm không cúi đầu trước sai trái!
Nếu không, 50 năm nữa, con cháu chúng ta lại tiếp tục hỏi: “Ông cha nằm xuống để hôm nay chúng ta được gì?” Và câu trả lời vẫn sẽ là một danh sách dài những nỗi đau.
Xin cúi đầu trước các anh linh.
Và xin đứng thẳng vì những người đang sống!
