Trong tiếng reo hò, trong những điệu nhảy rộn ràng, và cả trong những giọt nước mắt nóng hổi của người dân Iran – những giọt nước mắt dồn nén suốt nhiều thập niên bị áp bức – thế giới đã chứng kiến cuộc không kích đầu tiên của Do Thái và Hoa Kỳ vào Iran, sáng thứ Bảy, ngày 28 tháng 12 năm 2026.
Cuộc tấn công chớp nhoáng ấy đã cướp đi sinh mạng của hơn 40 người, trong đó có giáo chủ Ali Khamenei, con trai của ông ta, người được nhắm là kế vị, và nhiều nhân vật cốt cán của một chính quyền thần quyền từng “hét ra lửa” suốt gần nửa thế kỷ. Diễn biến quá nhanh, quá mạnh, quá chính xác khiến cả thế giới sững sờ.
Người ta đặt câu hỏi:
– Làm sao Do Thái và Hoa Kỳ có thể hành động nhanh, mạnh, chính xác và thần tốc đến vậy?
– Làm sao một chế độ từng diễu võ dương oai, từng đe dọa sở hữu vũ khí hạt nhân, từng hô vang khẩu hiệu “Chết cho Do Thái, Chết cho Hoa Kỳ” lại sụp đổ chỉ trong giờ đầu của cuộc tấn công?
Suốt nhiều năm, chính quyền thần quyền Iran dồn tiền của quốc gia – tiền mồ hôi nước mắt của dân nghèo – để tài trợ cho các tổ chức khủng bố vũ trang khắp nơi, mở rộng ảnh hưởng và củng cố quyền lực. Trong khi đó, chính người dân trong nước phải sống trong đói khổ, bị kiểm soát, bị đàn áp, bị giam cầm và tra tấn chỉ vì dám đòi quyền sống đúng nghĩa của một con người.
Những cuộc biểu tình đẫm máu vẫn còn in dấu trên phố. Máu của người dân chưa kịp khô. Vậy mà chỉ trong khoảnh khắc, bộ máy quyền lực tưởng như bất khả xâm phạm ấy đã tan biến trong khói lửa.
Và rồi một điều ít ai ngờ tới đã xảy ra:
Người dân trong nước không còn sợ hãi.
Hàng triệu người tràn ra đường với cờ và biểu ngữ:
“Cám ơn nước Mỹ.”
“Cám ơn Tổng thống Trump đã giữ lời hứa.”
"Tự do cho Iran"
Tại Hoa Kỳ, ở những thành phố có đông cộng đồng người Iran, và nhiều thành phố trên thế giới, họ cũng xuống đường. Họ ôm nhau, hát, nhảy múa, vừa cười vừa khóc. Niềm vui quá lớn, quá bất ngờ – một niềm vui mà có lẽ họ từng nghĩ sẽ không bao giờ đến trong đời mình.
NHỮNG CUNG ĐÀN LẠC ĐIỆU
Thế nhưng, giữa khung cảnh hân hoan ấy, vẫn vang lên những “cung đàn lạc điệu”.
Có những tiếng nói phản đối cuộc tấn công, đưa ra những lập luận nghe có vẻ nhân danh đạo lý, nhưng khó thuyết phục được những người đã sống trong địa ngục đàn áp.
Họ nói:
– Đây là một cuộc xâm lăng tàn ác và trắng trợn.
Nhưng nếu đó là “xâm lăng”, tại sao hàng triệu người dân Iran lại xuống đường trong nước mắt biết ơn?
Họ nói:
– Cuộc chiến xâm phạm nhân quyền và quyền tự quyết của Iran.
Nhưng suốt 47 năm qua, nhân quyền của những người dân bị bắn chết như thú vật, bị treo cổ, bị ném vào ngục tối, bị tra tấn đến biến dạng nhân phẩm – ai bảo vệ? Ai lên tiếng? Quyền tự quyết nào cho những người phụ nữ bị đối xử như súc vật?
Họ nói:
– Cuộc chiến bất hợp pháp vì không được Quốc hội Hoa Kỳ phê chuẩn.
Nhưng trong lịch sử hiện đại, nhiều đời Tổng thống, cả Dân chủ lẫn Cộng hòa, đã sử dụng quyền hành pháp trong các chiến dịch quân sự khẩn cấp khi an ninh quốc gia bị đe dọa.
Họ nói:
– Cuộc chiến sẽ làm suy yếu nước Mỹ, sẽ kéo dài và tốn kém.
Có người còn tính toán chi phí từng ngày. Nhưng họ quên rằng cái giá của việc để một chế độ cực đoan sở hữu vũ khí hủy diệt hàng loạt còn đắt hơn gấp bội.
Họ nói:
– Đây chỉ là hành động hiếu chiến, là toan tính chính trị.
Nhưng đối với người mẹ Iran vừa mất con trong nhà tù, đối với cô gái bị đánh đập vì không trùm khăn đúng cách, đối với những gia đình có người bị treo cổ giữa quảng trường – đây không phải trò chơi chính trị. Đây là sinh mạng. Là phẩm giá. Là quyền được sống như một con người.
HỌ LÀ NHỮNG AI?
Câu hỏi đặt ra:
Vì sao vẫn có những người phản đối việc chấm dứt một chế độ đã đàn áp chính dân tộc mình và gây bất ổn cho thế giới?
Một phần là vì quyền lợi. Những quốc gia và nhóm lợi ích từng hưởng lợi từ chế độ thần quyền ấy tất nhiên không muốn mất đi một đối tác chiến lược.
Một phần khác là vì đối nghịch chính trị nội bộ. Với họ, thành công của một chính quyền đối lập là điều khó chấp nhận, dù điều đó mang lại hy vọng cho hàng triệu con người.
Sự ganh tỵ, thù ghét, tính phe phái và tâm lý bầy đàn đôi khi khiến con người phủ nhận cả điều đúng, điều công bằng, điều có thể cứu sống người khác.
BÀI HỌC CỦA QUÁ KHỨ
Nhìn lại, tôi không khỏi liên tưởng đến những ngày cuối của Việt Nam Cộng Hòa.
Miền Nam Việt Nam, dù có chính nghĩa bảo vệ tự do, đã bị bủa vây bởi những tiếng nói phản chiến, những phong trào truyền thông đầy cảm tính và định kiến. Trong khi những người cộng sản nhân danh “giải phóng” thực chất áp đặt một chế độ độc đoán, miền Nam lại bị quy kết là “phi nghĩa”.
Khi cuộc chiến kết thúc, hàng triệu người mới hiểu cái giá của sự ngộ nhận. Nhưng khi đó đã quá muộn.
HY VỌNG CHO IRAN
Tôi chỉ mong rằng Iran hôm nay sẽ không lặp lại vết xe của Việt Nam ngày xưa.
Rằng những người đang đứng giữa đường phố Tehran với lá cờ trong tay sẽ không phải một lần nữa sống trong sợ hãi.
Rằng ước mơ được sống như một con người – được nói, được nghĩ, được tin, được yêu mà không bị đàn áp – sẽ không còn là điều xa xỉ.
Hy vọng ấy đang ở rất gần.
Và nếu thế giới đủ tỉnh táo để lắng nghe tiếng nói của những người đã chịu đau khổ, thay vì những “cung đàn lạc điệu” của quyền lợi và phe phái, thì có lẽ lần này, tự do sẽ không chỉ là khoảnh khắc lóe sáng trong khói lửa, mà sẽ trở thành hiện thực bền vững cho dân tộc Iran.
VÀ NHỮNG DÂN TỘC KHÁT VỌNG TỰ DO ĐANG CHÁY BỎNG
Và rồi một câu hỏi khác âm thầm vang lên trong lòng nhiều người:
Sau Iran, liệu con dân của những quốc gia nào – vẫn đang sống trong sợ hãi và bị kiểm soát toàn diện – sẽ có cơ hội được “ké tiếp” trên chuyến tàu tự do ấy?
Cuba?
Nga?
Triều Tiên?
Trung Quốc?
Hay Việt Nam?
Đó không phải là lời kêu gọi chiến tranh. Cũng không phải là ước mong bạo lực lan rộng. Đó chỉ là một khát vọng rất con người: khát vọng được sống trong phẩm giá, được quyền lựa chọn tương lai của chính mình, được nói mà không sợ hãi, được nghĩ mà không bị trừng phạt.
Khi một dân tộc thoát khỏi xiềng xích, câu chuyện ấy không chỉ thuộc về riêng họ. Nó trở thành tia hy vọng cho những dân tộc khác đang âm thầm chịu đựng. Hy vọng có thể nhỏ bé, mong manh – nhưng một khi đã được thắp lên, rất khó dập tắt.
Lịch sử cho thấy tự do không lan truyền bằng vũ khí trước tiên, mà lan truyền bằng niềm tin. Và nếu Iran hôm nay thực sự bước sang một trang mới, thì điều đáng sợ đối với các chế độ độc đoán không phải là bom đạn – mà là hình ảnh hàng triệu con người không còn sợ hãi.
Bởi một khi nỗi sợ tan biến, mọi thay đổi đều trở nên có thể.
TỰ DO CHO VIỆT NAM!
TG
(03/2026)
