(Bài tổng hợp và nhận định — cập nhật ngày 8 tháng 10 năm 2026)
- Ngày 3 tháng 11 năm 2026, cử tri Hoa Kỳ sẽ quyết định thành phần Quốc Hội trong hai năm cuối nhiệm kỳ Tổng Thống Donald Trump. Toàn bộ 435 ghế Hạ Viện và 35 ghế Thượng Viện được đưa ra bầu chọn, cùng nhiều chức vụ tiểu bang và địa phương. Tổng thống và phó tổng thống không nằm trên lá phiếu kỳ này.
Tuy nhiên, ảnh hưởng của cuộc bầu cử vượt xa việc chọn các nhà lập pháp. Kết quả sẽ quyết định mức độ thuận lợi của Tòa Bạch Ốc trong việc thông qua luật, thương lượng ngân sách và thực hiện những chính sách đã hứa với cử tri.
Nhìn lại 17 kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ từ năm 1958 đến năm 2022, có thể rút ra một nhận xét: sự ủng hộ dành cho một tổng thống trong ngày đắc cử không phải là tấm giấy bảo đảm cho đảng của ông hai năm sau.
Bài học lịch sử: quyền lực luôn phải chịu sự xét đoán
Theo dữ liệu của American Presidency Project thuộc Đại Học California tại Santa Barbara, đảng của tổng thống thường mất ghế Hạ Viện trong các cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ. Nhưng lịch sử cũng có ngoại lệ: đảng Dân Chủ tăng ghế năm 1998 dưới thời Tổng Thống Bill Clinton, và đảng Cộng Hòa tăng ghế năm 2002 dưới thời Tổng Thống George W. Bush.
Điều đó cho thấy bầu cử giữa nhiệm kỳ không vận hành theo một công thức cố định. Cử tri xét đoán chính quyền trong hoàn cảnh cụ thể, đồng thời cân nhắc phẩm chất của từng ứng cử viên và khả năng của đảng đối lập.
Một người từng bỏ phiếu cho tổng thống có thể chọn ứng cử viên thuộc đảng khác vào Quốc Hội. Lựa chọn ấy có thể phản ánh sự thất vọng về một chính sách, sự tín nhiệm dành cho một cá nhân, hoặc mong muốn tăng cường kiểm soát quyền lực.
Bởi vậy, điều thường được gọi là “nghịch lý của cử tri” đôi khi chỉ là sự thay đổi thứ tự ưu tiên.
Đời sống gia đình đang đặt chính quyền trước thử thách
Trong mùa bầu cử này, chi phí sinh hoạt và cuộc chiến với Iran đang gây sức ép lớn lên đảng Cộng Hòa. Thăm dò Reuters/Ipsos hoàn tất ngày 5 tháng 10 ghi nhận 32% người Mỹ tán thành cách Tổng Thống Trump thi hành chức vụ. Đây là một dấu hiệu bất lợi cho đảng cầm quyền, nhưng không phải dự báo chắc chắn về số ghế sẽ thắng hoặc mất.
Đối với nhiều gia đình, câu hỏi chính trị bắt đầu từ những khoản chi rất cụ thể: tiền thuê nhà, thực phẩm, xăng xe và hóa đơn hằng tháng. Khi đời sống khó khăn, lời giải thích của chính quyền phải cạnh tranh với trải nghiệm trực tiếp của người dân.
Về mặt phân tích, đây là khoảng cách giữa thành tích được trình bày và thành quả được cảm nhận. Một chính sách có thể được bên ủng hộ đánh giá là cần thiết về lâu dài, nhưng vẫn khiến chính quyền mất phiếu nếu cử tri thấy mình đang chịu thêm gánh nặng trước mắt.
Đảng đối lập cũng phải trả lời câu hỏi tương tự: giải pháp thay thế là gì, chi phí bao nhiêu và có thể thực hiện bằng cách nào?
Iran: chiến tranh ở xa, hậu quả ở gần
Ngày 8 tháng 10, Tổng Thống Trump tuyên bố Hoa Kỳ sẽ không tấn công Iran trước cuộc bầu cử ngày 3 tháng 11. Reuters cho biết cuộc xung đột đã đẩy giá xăng tăng mạnh; một thăm dò Reuters/Ipsos gần đây ghi nhận khoảng 60% người Mỹ không tán thành cách ông xử lý tình hình Iran.
Tuyên bố mới là một diễn biến đáng chú ý, nhưng chưa đồng nghĩa với việc chiến tranh đã kết thúc hay một thỏa thuận hòa bình đã đạt được.
Đối với cử tri, vấn đề vừa liên quan đến an ninh quốc gia, vừa liên quan đến ngân sách và đời sống. Chính quyền phải giải thích mục tiêu, giới hạn và đường hướng chấm dứt xung đột. Những người phản đối cũng cần trình bày phương án bảo vệ quyền lợi Hoa Kỳ và tránh một cuộc khủng hoảng mới.
Cán cân Quốc Hội: cần đọc đúng các con số
Tại Hạ Viện, Reuters ngày 6 tháng 10 ghi nhận 218 dân biểu Cộng Hòa, 214 dân biểu Dân Chủ, một dân biểu độc lập đứng cùng phía Cộng Hòa và hai ghế trống. Tổng cộng là 435 ghế. Nếu đủ ghế được lấp đầy, một đảng cần 218 ghế để có đa số; từ mức 214 hiện tại, đảng Dân Chủ cần tăng ròng bốn ghế để đạt con số đó.
Tại Thượng Viện, thành phần được công bố là 53 nghị sĩ Cộng Hòa, 45 nghị sĩ Dân Chủ và hai nghị sĩ độc lập. Vì vậy, cần phân biệt số nghị sĩ chính thức thuộc đảng Dân Chủ với số nghị sĩ đứng cùng khối của đảng này.
Reuters nhận định đảng Dân Chủ cần giành thêm ròng bốn ghế để kiểm soát Thượng Viện. Đây là thử thách riêng biệt với cuộc đua Hạ Viện, bởi chỉ một phần số ghế Thượng Viện được bầu lại trong năm nay.
Nếu đảng Dân Chủ giành một hoặc cả hai viện, chính quyền Trump sẽ phải thương lượng nhiều hơn với phe đối lập. Nhưng mất đa số Quốc Hội không có nghĩa tổng thống mất toàn bộ thẩm quyền hành pháp. Cách gọi “vịt què” dễ khiến người đọc hiểu quá mức về hậu quả của một thất bại giữa nhiệm kỳ.
Thăm dò cho thấy xu hướng, lá phiếu quyết định kết quả
Texas là một trường hợp đáng chú ý. Theo Reuters, thăm dò New York Times/Siena College công bố ngày 3 tháng 10 cho thấy ứng cử viên Thượng Viện Dân Chủ James Talarico dẫn ứng cử viên Cộng Hòa Ken Paxton 51% so với 45% trong nhóm cử tri có khả năng đi bầu.
Đó là bằng chứng về một cuộc đua cạnh tranh, chưa đủ để kết luận Texas đã đổi màu chính trị.
Khi đọc thăm dò, cần chú ý ngày khảo sát, đối tượng được hỏi, sai số và cách xác định người có khả năng đi bầu. Tỷ lệ tín nhiệm tổng thống, mức ủng hộ một đảng và lựa chọn trong một cuộc đua địa phương là những chỉ số khác nhau.
Một ứng cử viên có thể vượt lên nhờ uy tín riêng. Một đảng có thể dẫn trong thăm dò toàn quốc nhưng vẫn gặp khó tại những địa hạt quyết định. Và sự bất mãn chỉ trở thành sức mạnh bầu cử khi người bất mãn thực sự bỏ phiếu.
Cuộc bầu cử ngày 3 tháng 11 vì thế là phép thử cho cả hai đảng: đảng Cộng Hòa phải bảo vệ thành quả và giải thích những khó khăn dưới thời mình cầm quyền; đảng Dân Chủ phải chứng minh rằng họ có giải pháp khả thi.
Lịch sử giúp nhận ra xu hướng. Thăm dò giúp quan sát tình hình. Kết quả cuối cùng vẫn thuộc về cử tri và những lá phiếu được kiểm đếm.
Kq Le Van Hai
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét