- Mỗi mùa Đông đến, hàng triệu người trên thế giới – đặc biệt các vùng ít ánh nắng – rơi vào tình trạng trầm cảm theo mùa (Seasonal Affective Disorder – SAD). Đây không phải “buồn vu vơ”, mà là một rối loạn sức khỏe nghiêm trọng, có thể dẫn đến mất ngủ, suy sụp tinh thần, rối loạn ăn uống, thậm chí ý nghĩ tự tử nếu không được phòng ngừa và điều trị kịp thời.
Dưới đây là bản tổng hợp – tóm tắt chuyên môn từ khuyến cáo của các chuyên gia Na Uy, Thụy Điển, Phần Lan và hướng dẫn y khoa quốc tế.
1. DẤU HIỆU CẢNH BÁO SỚM – ĐỪNG XEM THƯỜNG!
• Buồn bã kéo dài, thiếu năng lượng, chán nản hầu như mỗi ngày.
• Ngủ quá nhiều hoặc mất ngủ.
• Tăng/giảm cân bất thường, ăn không ngon hoặc thèm ăn vô độ.
• Khó tập trung, dễ cáu gắt, thu hẹp quan hệ xã hội.
• Cảm giác vô vọng, tự trách, thậm chí có ý nghĩ tự tử.
Không chữa trị kịp thời → có thể dẫn đến rối loạn tâm thần, nghiện rượu, suy giảm năng suất lao động.
2. VÌ SAO MÙA ĐÔNG RẤT HAY GÂY TRẦM CẢM?
Các chuyên gia chỉ ra 3 nguyên nhân chính:
• Thiếu ánh sáng mặt trời → rối loạn đồng hồ sinh học
Làm đảo lộn nhịp ngủ – thức, khiến cơ thể mệt mỏi cả ngày.
• Giảm serotonin (chất tạo cảm giác vui vẻ)
Ánh sáng yếu → serotonin giảm → dễ buồn, chán nản.
• Rối loạn melatonin
Hormone giấc ngủ mất cân bằng → ngủ rũ rượi nhưng không sảng khoái.
Nhóm nguy cơ cao: nữ giới, người trẻ, người sống xa xích đạo, người có tiền sử trầm cảm/rối loạn lưỡng cực.
3. CÁCH ĐIỀU TRỊ HIỆU QUẢ – THEO Ý KIẾN CHUYÊN GIA BẮC ÂU
(1) Duy trì giấc ngủ và giao tiếp xã hội
• Dùng đèn báo thức mô phỏng bình minh để ngủ dậy dễ hơn.
• Giữ nhịp sống đều đặn, tránh cô lập bản thân.
• Tập thể dục với bạn bè để tăng endorphin và serotonin.
(2) Liệu pháp ánh sáng – Phương pháp số 1 cho SAD
• Dùng đèn trị liệu 10.000 lux mỗi buổi sáng, 30 phút.
• Ánh sáng xanh đặc biệt giúp kích hoạt vùng tỉnh thức của não, cải thiện tâm trạng rõ rệt.
• Một số hãng bảo hiểm hỗ trợ chi phí nếu có chẩn đoán SAD.
(3) Thuốc chống trầm cảm (theo chỉ định bác sĩ)
• Bupropion là loại được FDA phê chuẩn phòng và điều trị SAD.
• Không tự ý dùng thuốc.
(4) Trị liệu tâm lý
• Nhận diện suy nghĩ tiêu cực, học kỹ năng đối phó stress, thay đổi hành vi.
4. PHÒNG NGỪA TRẦM CẢM MÙA ĐÔNG – AI CŨNG NÊN CẦN BIẾT
- Lập kế hoạch sinh hoạt trước mùa lạnh
Ra ngoài nhiều hơn, kể cả trời u ám. Kéo rèm đón ánh sáng tự nhiên.
- Ăn uống – vận động điều độ
• Ăn đủ dinh dưỡng, tăng rau quả, protein nạc.
• Tập thể dục ít nhất 30 phút/ngày – 5 ngày/tuần.
- Giữ tâm trí tích cực
• Ghi lại 3–4 điều vui trong ngày.
• Nghe nhạc tươi vui, xem phim nhẹ nhàng.
• Tránh nhậu nhẹt, rượu chè – dễ kéo theo suy sụp cảm xúc.
- Thiền và hít thở sâu
Giúp sắp xếp lại suy nghĩ, giảm lo âu, giữ tâm tĩnh.
- Tuyệt đối tránh
• Tự cô lập bản thân.
• Lạm dụng rượu, chất kích thích.
• Bỏ điều trị khi chưa có ý kiến bác sĩ.
KẾT LUẬN – CẢNH BÁO NGHIỀM TÚC, ĐỪNG COI THƯỜNG!
Trầm cảm mùa Đông là căn bệnh có thật, phổ biến và nguy hiểm đến tính mạng nếu bỏ qua dấu hiệu ban đầu.
Hãy hành động sớm – giữ ánh sáng cho đôi mắt và cho tinh thần.
Mùa Đông âm u không thể đánh gục bạn nếu biết phòng ngừa đúng cách.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét