Bá Chủ Thế Giới Bị Thách Thức

 

BÁ CHỦ THẾ GIỚI BỊ THÁCH THỨC

Nhất Hùng

Điểm nóng Trung Đông và khu vực lân cận đang đẩy an ninh năng lượng cũng như chuỗi cung ứng toàn cầu vào một "cơn bão hoàn hảo - perfect storm”. Sự kết hợp giữa nguy cơ đóng cửa thực tế tại Eo biển Hormuz và sự leo thang bùng nổ trở lại ở Biển Đỏ đang tạo sức ép lớn lên nền kinh tế thế giới.

Đến hôm nay, eo biển Hormuz vẫn “mở” trên lý thuyết nhưng “tê liệt" trên thực tế. Mặc dù không có tuyên bố phong tỏa chính thức hoặc drone - hỏa tiễn tấn công tàu thuyền nhưng tâm lý hoảng sợ và rủi ro pháp lý - bảo hiểm đã vô hiệu hóa tuyến đường này. Các công ty bảo hiểm hàng hải rút lui hoặc nâng phí rủi ro chiến tranh lên tận nóc. Hàng loạt hãng tàu lớn chọn giải pháp "đóng băng" lịch trình hải hành còn giá dầu Brent và WTI vọt dốc do lo ngại đứt gãy nguồn cung gần 20% lượng dầu mỏ toàn cầu.

Đã thế, điểm nóng thứ hai đã ở mép bùng nổ. Lực lượng Houthi cùng với các phe phái vũ trang gia tăng cường độ tấn công tại eo biển Bab al-Mandab - Biển Đỏ nhằm mở rộng mặt trận phối hợp với Iran.

Bình thường, nếu Hormuz gặp rủi ro nhẹ, người ta còn trông chờ vào các tuyến hành trình linh hoạt khác. Nhưng khi cả Hormuz lẫn Biển Đỏ cùng bùng nổ, tuyến vận tải đi qua Kênh đào Suez gần như bị cắt đứt hoàn toàn đối với thương mại Đông - Tây.

Các chiến lược gia dự đoán các kịch bản có thể xảy ra (từ xác xuất cao nhất đến thấp nhất):

- Kịch bản 1: Bất chấp các nỗ lực đàm phán, xung đột kéo dài dưới dạng chiến tranh tiêu hao (drone, tên lửa, phá hoại ngầm). Hormuz không đóng hoàn toàn nhưng lượng tàu qua lại chỉ đạt 10-20% công suất.

Với kịch bản này, giá dầu duy trì ở mức cao trên $100–$120/thùng trong thời gian dài. Làn sóng lạm phát thứ hai bùng phát toàn cầu, các Ngân hàng Trung ương buộc phải hoãn hạ lãi suất hoặc tiếp tục siết chặt tiền tệ.

Kịch bản 2: Liên minh quốc tế - Mỹ và các Đồng Minh - thiết lập các đoàn tàu hộ tống, bảo vệ tàu thương mại qua Hormuz và Biển Đỏ, đồng thời giội hỏa lực mạnh mẽ tiêu diệt các căn cứ phóng tên lửa và drone.

Với kịch bản này, an ninh hàng hải dần hồi phục sau vài tuần - tháng, nhưng nguy cơ va chạm quân sự trực tiếp giữa các cường quốc có thể xảy ra, cuốn các quốc gia Vùng Vịnh khác vào vòng xoáy.

Kịch bản 3: Iran hoặc các lực lượng ủy nhiệm thả thủy lôi hàng loạt tại Hormuz, phá hủy cơ sở hạ tầng lọc dầu Vùng Vịnh.

Với kịch bản này, giá dầu vượt $150/thùng. Chuỗi cung ứng hàng hóa, phân bón và lương thực bị đứt gãy nghiêm trọng. Kinh tế toàn cầu rơi vào suy thoái sâu.

Trong chiến tranh hiện đại, một phe không nhất thiết phải đánh chìm hàng chục con tàu để phong tỏa một eo biển. Họ chỉ cần tạo ra RỦI RO ĐỦ LỚN để các công ty tái bảo hiểm (như Lloyd's of London) từ chối ký hợp đồng. Một khi không có bảo hiểm, không một chủ tàu hay thuyền trưởng nào dám cất neo.

Việc Biển Đỏ đồng thời bùng nổ cho thấy chiến thuật "mặt trận liên hoàn". Việc vòng qua Mũi Hảo Vọng (Châu Phi) tốn thêm 10-14 ngày di chuyển và hàng triệu USD chi phí nhiên liệu. Khi cả Suez lẫn Hormuz đều vô hiệu, chuỗi cung ứng toàn cầu bị áp lực khủng khiếp.

Đây là bài kiểm tra hóc búa đối với năng lực răn đe của Mỹ. Nếu Washington không thể đảm bảo tự do hàng hải tại hai tuyến đường “có tính” chiến lược nhất thế giới cùng một lúc, uy tín của vị thế "cảnh sát toàn cầu" sẽ bị giáng một đòn đau đớn, một tổn thương rất lớn trong tương lai.

Còn Trung Cộng sẽ là bên chịu tổn thất kinh tế rất lớn vì họ nhập khẩu lượng lớn dầu mỏ qua eo biển Hormuz và phụ thuộc mạnh vào tuyến đường Biển Đỏ - Suez để xuất khẩu hàng hóa sang Châu Âu. Bắc Kinh có thể sẽ phải bước ra khỏi vùng an toàn ngoại giao để gia tăng áp lực yêu cầu các bên hạ nhiệt.

Cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz và Biển Đỏ lần này lại gióng lên hồi chuông cảnh báo cho các quốc gia phụ thuộc năng lượng nhập khẩu (trong đó có các nước Đông Nam Á). Sự phụ thuộc vào một vài tuyến đường hàng hải huyết mạch luôn là tử huyệt của nền kinh tế toàn cầu hóa.

Bất luận kết cục của cuộc khủng hoảng lần này ra sao, thế giới chắc chắn sẽ có nhiều thay đổi nhưng vai trò bá chủ thế giới của Hoa Kỳ sẽ được củng cố thêm hay sức mẻ nghiêm trọng lại tùy thuộc rất nhiều vào kết cục này.

Nhất Hùng