Eo Biển Bab El-Mandeb Có Còn Là “Vũ Khí Chiến Lược” Của Iran?

 

EO BIỂN BAB EL-MANDEB CÓ CÒN LÀ "VŨ KHÍ CHIẾN LƯỢC" CỦA IRAN?

Thu Hằng

Eo biển Bab El-Mandeb có còn là “vũ khí chiến lược” của Iran?

Teheran tuyên bố « sẵn sàng đi đến cùng » trong « cuộc chiến sống còn » với Mỹ. Ngoài việc phong tỏa eo biển Hormuz, trung chuyển đến 20% dầu lửa thế giới, Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran vẫn giữ một lá bài quan trọng, đó là eo biển Bab El-Mandeb, hiện do đồng minh Houthi ở Yemen kiểm soát. Tuy nhiên, liệu eo biển ở Hồng Hải còn giữ được vai trò như một « vũ khí chiến lược » của Iran như giai đoạn sau khi Israel phát động chiến dịch tấn công Gaza ?

Eo biển Bab el-Mandeb nằm giữa Yemen và Djibouti, trên biển Hồng Hải. © D. Jaquard/Marine nationale

Nếu eo biển Hormuz là huyết mạch của Vịnh Ba Tư thì Bab El-Mandeb (Cổng nước mắt) là « cửa ngõ » của Hồng Hải, nối Vịnh Aden với kênh đào Suez. Đây là tuyến vận chuyển phần lớn hàng hóa từ châu Á sang châu Âu và trung chuyển khoảng 7% dầu lửa của thế giới. Tuy nhiên, Yemen - quốc gia quản lý một phần eo biển này - đang bị chia rẽ giữa một bên là chính phủ được cộng đồng quốc tế công nhận và được Ả Rập Xê Út hậu thuẫn, bên kia là lực lượng Houthi theo hệ phái Shia, thuộc « Trục Kháng chiến » do Iran dẫn dắt (cùng với Herzbollah Liban, lực lượng dân quân Shia Irak, nhưng không công nhận lãnh tụ tối cao Iran là lãnh đạo của họ).

Quân bài chiến lược trong tay Houthi

Houthi đã chứng minh khả năng làm tê liệt thương mại toàn cầu thông qua eo biển Bab El-Mandeb khi liên tục tấn công tàu hàng sau khi cuộc chiến Israel-Hamas bùng phát cuối năm 2023. Các cuộc tấn công chỉ thực sự chấm dứt sau khi thỏa thuận ngừng bắn tại Gaza được ký tháng 10/2025. Tuy nhiên, tuyến hàng hải này lại bị đe đọa sau Mỹ phê duyệt hợp đồng bán gần 2 tỷ đô la vũ khí cho Ả Rập Xê Út, trong đó có khoảng 20.000 hệ thống vũ khí dẫn đường chính xác (APKWS-II) « để tiêu diệt mục tiêu trong các cuộc giao tranh gần », theo thông cáo của bộ Ngoại Giao Mỹ.

Ngày 13/07, một quan chức chính trị của Ansarullah (phong trào kháng chiến Houthi) cáo buộc Mỹ kích động Ả Rập Xê Út tấn công Yemen và đe dọa « nếu tình hình hiện tại trở nên tồi tệ hơn, Bab El-Mandeb và Hormuz sẽ bị phong tỏa đồng thời. Khi đó giá dầu sẽ tăng vọt lên mức 200 đô la/thùng, gây ra một cú sốc khủng khiếp ».

Theo Andreas Krieg, giảng viên Khoa nghiên cứu An ninh, Trường King’s College London, khả năng Houthi phong tỏa Bab El-Mandeb giống như một « lựa chọn hạt nhân bổ sung » của Iran. Nhiều chuyên gia cũng cho rằng đây là quân bài chiến lược dự phòng của Teheran, nhưng sẽ chỉ được sử dụng khi thấy là không thể tránh khỏi một cuộc chiến tranh toàn diện. Điều này phản ánh sự chuyển biến của xung đột, từ đối đầu song phương sang phạm vi khu vực, đe dọa trực tiếp các tuyến hàng hải và chuỗi ung ứng năng lượng toàn cầu. Chiến tranh tổng lực chưa phải kịch bản trước mắt, nhưng « phạm vi chiến dịch đang được mở rộng », dù chậm nhưng liên tục, mỗi bên đều gia tăng mức độ hành động mà không thực sự bước vào cuộc đối đầu trực diện.

Chiến sự kéo dài, quan điểm của các nước Vùng Vịnh đang thay đổi

Tuy nhiên, bối cảnh tại eo biển Bab El-Mandeb hiện nay đã khác so với cách đây hơn hai năm nay. Hải quân các nước, các hãng vận tải và công ty bảo hiểm đã có nhiều kinh nghiệm trong việc đối phó với các mối đe dọa ở Hồng Hải. Liên Hiệp Châu Âu cũng triển khai lực lượng hải quân để bảo vệ tuyến vận tải chiến lược này, bởi vì việc gián đoạn Bab El-Mandeb ảnh hưởng trực tiếp đến thương mại và an ninh năng lượng của châu Âu, khác với căng thẳng ở Hormuz vốn chủ yếu do Mỹ và Iran đối đầu và Mỹ không được Liên Âu ủng hộ.

Nếu Bab El-Mandeb bị gián đoạn trong khi Hormuz vẫn bất ổn, các nước Ả Rập sẽ chịu thiệt hại kinh tế đáng kể. Liệu họ sẽ chấp nhận điều này ? Sau khi Hormuz bị phong tỏa, Ả Rập Xê Út đã đầu tư và chuyển 70% lượng dầu lửa xuất khẩu hàng ngày sang cảng Yanbu bên bờ Hồng Hải, tương đương khoảng 4 triệu thùng/ngày, theo dữ liệu của Kpler và Signal Ocean, tăng hơn gấp 4 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Tổng khối lượng dầu lửa được trung chuyển qua Bab El-Mandeb cũng tăng gần gấp đôi. Ngoài ra, phong tỏa Bab El-Mandeb đồng nghĩa với việc Houthi chấm dứt thỏa thuận đình chiến với Ả Rập Xê Út và đối mặt nguy cơ bùng nổ một cuộc chiến mới.

Quan điểm của các nước Vùng Vịnh cũng đang thay đổi. Nhiều nước nhận thấy dù Iran thắng hay thua, khu vực vẫn sẽ phải gánh chịu hậu quả của xung đột. Theo Abdulaziz Sager, chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu vùng vịnh (Gulf Research Center tại Ả Rập Xê Út), « nhiều quốc gia Vùng Vịnh có thể coi cái giá phải trả trong kịch bản Iran thất bại là điều dễ chấp nhận hơn, nếu điều đó mang lại một môi trường an ninh khu vực ổn định hơn ».

Thu Hằng