Chọn Phe - "Cây Tre" Đâu Đúng Đâu Sai?

 

CHỌN PHE - “CÂY TRE” ĐÂU ĐÚNG ĐÂU SAI?

Nhất Hùng

Không ít người cho rằng chính quyền Ukraine thiếu khôn ngoan trong đối ngoại, nếu họ chọn CHÍNH SÁCH NGOẠI GIAO 4 KHÔNG (mà VN gọi là ngoại giao CÂY TRE) có lẽ đã tránh bị NGA xâm lược.

Để đánh giá một cách khách quan, chúng ta cần phân tích cả mặt hợp lý (Đúng) lẫn mặt chưa toàn diện (Sai) của góc nhìn này, dựa trên bối cảnh lịch sử, địa chính trị đặc thù của từng quốc gia.

- Mặt Đúng:

Những người ủng hộ quan điểm này thường nhìn vào sự “tạm ổn” của Việt Nam hiện tại để đối chiếu. Ở góc độ lý thuyết địa chính trị, góc nhìn này không phải là không có những điểm tựa hợp lý:

Chính sách "4 Không" của VN (không tham gia liên minh quân sự, không liên kết nước này chống nước kia, không cho nước ngoài đặt căn cứ quân sự, không sử dụng vũ lực) trước hết, nó lại là hình thức bảo đảm an ninh cho “anh” cường quốc láng giềng, VN muốn phát đi một tín hiệu rõ ràng đến các nước lớn, đặc biệt là Trung Cộng, rằng Việt Nam không bao giờ trở thành "bàn đạp quân sự" cho các đối thủ của họ.

Chính sách ngoại giao Cây Tre đang giúp VN “tạm ổn” nên họ tin rằng việc Ukraine công khai đưa mục tiêu gia nhập NATO vào Hiến pháp (năm 2019) đã đẩy quốc gia này vào thế "chọn bên", làm kích hoạt những phản ứng cực đoan từ phía Moscow.

- Mặt Sai (Chưa Toàn Diện và Thiếu Thực Tế)

Việc đặt giả thuyết "áp dụng công thức VN vào Ukraine" là khiên cưỡng bởi nó bỏ qua những khác biệt cốt lõi về địa chính trị, lịch sử và bản chất của các mối đe dọa. VN có thể chế chính trị độc đảng, độc tài toàn trị, trung ương tập quyền nên nhất quán, đồng thuận tuyệt đối và dễ xuyên suốt từ trên xuống dưới về chính sách đối ngoại.

Trong khi đó, Ukraine từng là một phần lõi của Đế chế Nga và Liên Xô. Moscow luôn coi Ukraine là một phần không thể tách rời về lịch sử, văn hóa và không gian an ninh sinh tử. Xã hội Ukraine bị chia rẽ sâu sắc giữa phe thân Phương Tây (miền Tây), phe thân Nga (miền Đông) và vì là một nước theo thể chế DÂN CHỦ - ĐA NGUYÊN - ĐA ĐẢNG nên chính sách đối ngoại của Ukraine thường thay đổi mỗi khi có Tổng Thống mới.

Ukraine có sự tổn thương từ quá khứ, trước năm 2014, Ukraine đã từng duy trì trạng thái trung lập. Tuy nhiên, sau sự kiện Nga chiếm và sáp nhập bán đảo Crimea, kích động xung đột trong vùng Donbass, niềm tin của Ukraine vào một trạng thái "trung lập tự nguyện" hoàn toàn đổ vỡ. Họ nhận ra vị thế “cây tre” không bảo vệ được họ khi không có một liên minh quân sự hùng mạnh đứng sau chống lưng.

Bản chất của vấn đề là chính sách ngoại giao không phải là một món hàng có sẵn để một quốc gia chỉ cần "chọn" là xong. Nó là sản phẩm của lịch sử, địa lý, nội lực và cả sự may mắn, vả lại, một Quốc Gia thực sự ĐỘC LẬP, điều tối thiểu là quốc gia ấy phải có Quyền Tự Quyết, chọn Phe hay chọn làm Cây Tre là quyền tối thượng của quốc gia đó, với những quốc gia thật sự DÂN CHỦ, quyền quyết định ấy lại thuộc về DÂN (thông qua những cuộc bầu cử công khai và minh bạch).

NGƯỜI DÂN Ukraine (không phải Zelensky) tìm kiếm chiếc phao cứu sinh từ NATO là một lựa chọn dễ hiểu khi họ cảm thấy an ninh bị đe dọa, dù rằng - nhìn từ thực tế hôm nay - đó là một lựa chọn phải trả giá quá đắt. Việc đổ lỗi cho Ukraine khi bị Nga xâm lược bởi "thiếu khôn ngoan" là một cái nhìn phiếm diện, bỏ qua áp lực khổng lồ từ các yếu tố lịch sử và hành động từ phía NGA bên cạnh họ. Nếu cho rằng Ukraine “thiếu khôn ngoan” thì chả lẽ tất cả các nước Đông Âu, các nước vùng Bantic, Thụy Điển, Phần Lan đều dại sao?. Nhìn lại quá khứ Đảng CS Việt Nam, họ không ít lần “chọn phe”, lúc phe Liên Sô lúc phe Tàu và nay chọn làm “Cây Tre”, những lúc thế, có phải là “thiếu khôn ngoan” hay cũng tại “lịch sử - địa lý - nội lực”. Rồi mai đây, Trung Cộng vẫn ngang ngược lấn chiếm biển đảo, liệu “cây tre” có còn lắc lư, nghiêng ngả được không hay lại ngã rạp về một phía.

Với chúng tôi, chọn Phe hay chọn làm Cây Tre là quyền tự quyết của mỗi dân tộc, một quyền tối thượng mà tất cả mọi quốc gia phải tôn trọng. Cây Tre cũng có lúc gặp bão, gió chiều nào nghiêng chiều nấy hay cứ đứng thẳng để rồi tróc gốc.

Không có chiến lược nào tồn tại mãi mãi. Một chính sách đối ngoại thành công phải luôn thích nghi với môi trường quốc tế đang thay đổi. Quan trọng nhất, quyền lựa chọn chỉ bền vững khi quốc gia đủ sức bảo vệ và duy trì quyền lựa chọn của mình

Nhất Hùng