Tìm Tuyến Hàng Hải Thay Thế Tại Eo Biển Hormuz: Bài Toán Nan Giải

 

TÌM TUYẾN HÀNG HẢI THAY THẾ TẠI EO BIỂN HORMUZ: BÀI TOÁN NAN GIẢI 

Thùy Dương

Trong bối cảnh chiến tranh Trung Đông, tuyến hàng hải men theo bờ biển Oman thường được xem là phương án tránh nguy cơ vướng thủy lôi do Iran rải tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, chiến lược này giờ đây không còn chắc chắn sau vụ một tàu hàng bị tấn công hôm thứ Năm tuần trước 25/06. Vụ việc cho thấy tính chất phức tạp của hoạt động hàng hải tại một trong những tuyến giao thương huyết mạch của thế giới, đang là tâm điểm của cuộc đối đầu giữa Teheran và Washington.

Le détroit d’Ormuz sépare l'Iran et Oman.

Hôm thứ Năm, 25/06, một tàu hàng đã bị hư hại do trúng một đầu đạn có nguồn gốc chưa xác định khi đang di chuyển cách Dahit, bán đảo Musandam của Oman, khoảng 7,5 hải lý (14 km) về phía đông nam. Tàu này đã chọn một tuyến hàng hải thay thế, men theo vùng lãnh hải của Oman, thay vì đi theo lộ trình quen thuộc trước đây qua eo biển Hormuz, để tránh hành lang hiện nằm dưới sự kiểm soát của cơ quan quản lý hàng hải Iran. Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran trước đó đã cảnh báo rằng tàu bè chỉ được phép lưu thông trên những tuyến hàng hải do Iran chỉ định. Mọi chuyến hải hành qua eo biển Hormuz ngoài khuôn khổ do Teheran quy định sẽ « không được bảo đảm an toàn ».

Lộ trình men theo lãnh hải của Oman đã được Trung tâm Thông tin Hàng hải Liên hợp (JMIC) khuyến nghị từ ngày 18/06. Theo trung tâm thông tin hàng hải này, được chính phủ Hoa Kỳ hậu thuẫn, tuyến đường nói trên « không có thủy lôi », trái ngược với lộ trình thường được sử dụng ở khu vực giữa eo biển. Ông Dirk Siebels, chuyên gia an ninh hàng hải của công ty phân tích rủi ro an ninh Risk Intelligence, giải thích với kênh truyền hình Pháp France 24 : « Thực ra tuyến hàng hải này đã có từ trước, nhưng ít được sử dụng vì chạy sát bờ biển và tiềm ẩn nhiều nguy cơ hơn về mặt an toàn ( …) Nếu xảy ra sự cố trên tàu, chẳng hạn hỏng động cơ, trục trặc hệ thống lái hay bất kỳ sự cố nào khác, do tàu khi đó đang di chuyển khá gần bờ nên khả năng cơ động bị hạn chế đáng kể ».

Trong điều kiện bình thường, hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz tuân theo cơ chế do Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) thiết lập từ năm 1968. Hệ thống « phân luồng giao thông hàng hải » này hoạt động « giống như một tuyến đường cao tốc trên biển và ở khu vực trung tâm eo biển », vẫn theo chuyên gia an ninh hàng hải Dirk Siebels. Hai luồng lưu thông theo hai chiều, được ngăn cách bởi một vùng đệm ở giữa, cho phép tàu thuyền ra vào Vịnh Ba Tư từ hai hướng, đồng thời hạn chế nguy cơ va chạm tại khu vực thắt hẹp của tuyến hàng hải, nơi chỉ rộng khoảng 33 km.

Tuy nhiên, hành lang hàng hải ở giữa eo biển Hormuz hiện đang bị phía Iran cấm sử dụng. Teheran chỉ cho phép tàu thuyền đi dọc theo vùng biển của mình và với điều kiện là phải được cơ quan quản lý hàng hải Iran cấp phép.

Một mối nguy khác cũng làm gia tăng rủi ro. Ngày 24/06, tổng thư ký Tổ chức Hàng hải Quốc tế, Arsenio Dominguez, được France 24 trích dẫn, cảnh báo về khả năng có thủy lôi tại khu vực, đồng thời ông cho biết có hơn 80 thủy lôi cần phải được rà phá trước khi hoạt động lưu thông hàng hải có thể nối lại.

Tổng thư ký Tổ chức Hàng hải Quốc tế, Dirk Siebels, thận trọng cho rằng dù « không ai có thể khẳng định điều nói trên là đúng hay sai », nhưng kể cả khi trên thực tế không có thủy lôi ở hành lang hàng hải ở giữa eo biển Hormuz, thì « chỉ cần có một mối ngờ vực là cũng đủ để không ai dám mạo hiểm đi qua », thế nên, « bất luận thế nào, việc rà phá thủy lôi vẫn phải được tiến hành trước ».

Cho đến trước vụ tàu hàng bị hư hại do bị oanh kích hôm thứ Năm tuần trước gần Oman, tuyến hàng hải men theo bờ biển nước này ngày càng được nhiều tàu lựa chọn. Theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế, chỉ có khoảng 20 tàu sử dụng tuyến đường này trong tháng 5 và đầu tháng 6, nhưng đến cuối tháng 6, con số này đã tăng lên khoảng 60 tàu.

Tuyến hàng hải thay thế này cũng được kỳ vọng sẽ giúp giải tỏa gần 11.000 tàu thuyền vẫn còn mắc kẹt trong Vịnh Ba Tư. Tuy nhiên, kế hoạch đưa các tàu thuyền này rời khỏi khu vực bằng cách sử dụng hai tuyến hàng hải ven bờ đã bị đình chỉ sau vụ tấn công phía ngoài khơi Oman. Theo AFP, đến Chủ Nhật 28/06, Teheran lại tiếp tục cảnh báo rằng mọi nỗ lực lựa chọn một tuyến đường khác ngoài hành lang hàng hải chạy dọc theo bờ biển Iran tại eo biển Hormuz đều có nguy cơ « làm gia tăng căng thẳng » trong khu vực, trong bối cảnh Mỹ và Iran vừa oanh kích lẫn nhau.

Theo biên bản ghi nhớ mà Teheran và Washington ký kết hôm 17/06, Iran cũng cam kết hoàn tất việc rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz trong thời hạn 30 ngày. Về phần mình, Paris và Luân Đôn cũng đã đề xuất tham gia bảo đảm an ninh trên tuyến đường biển này, đặc biệt thông qua việc triển khai các phương tiện rà phá thủy lôi trong khuôn khổ một liên minh gồm khoảng 40 quốc gia.

Đáp lại phát biểu của tổng thống Macron là Pháp đã sẵn sàng tham gia rà phá thủy lôi, thứ trưởng Ngoại Giao Iran Kazem Gharibabadi hôm qua 29/06 khẳng định rà phá thủy lôi phải do Iran chứ không phải bất kỳ nước nào khác thực hiện. Vấn đề kiểm soát tuyến đường biển mang ý nghĩa chiến lược này như vậy dường như còn xa mới được giải quyết. Eo biển Hormuz tiếp tục là một trong những điểm căng thẳng chính giữa Teheran và Washington, đồng thời cũng là một trong những quân bài quan trọng trên bàn đàm phán giữa hai nước. 

Thùy Dương