Nỗi Buồn Lặng Lẽ của Việt Nam Hôm Nay
Bi kịch của Việt Nam không ồn ào. Nó không bùng nổ trên các tiêu đề báo chí hay những báo cáo chính thức. Nó sống trong những khoảnh khắc nhỏ bé, bình thường mà người ta nhìn thấy mỗi ngày — như một người thợ cắt tóc ngồi trước cổng bệnh viện, treo tấm bảng “cắt tóc 0 đồng” cho những bệnh nhân đã tiêu hết những gì họ có chỉ để được tiếp tục sống. Những hành động khiêm nhường và lặng lẽ ấy phơi bày một sự thật mà nhiều người đã cảm nhận: đất nước tồn tại được là nhờ người dân tự giúp nhau, chứ không phải nhờ Bác và Đảng bảo vệ họ.
Bệnh viện là nơi sự mong manh của quốc gia hiện lên rõ nhất. Gia đình phải bán đất, vay mượn họ hàng, hoặc rơi vào cảnh nợ nần chỉ để có tiền chữa trị. An sinh xã hội tồn tại trên giấy, nhưng trong thực tế thì mỏng manh, thiếu nhất quán và thường vận hành theo các mạng lưới quan hệ địa phương, nơi quyền lợi nhiều khi phụ thuộc vào sự quen biết với những người nắm quyền trong đảng. Nhiều chương trình hỗ trợ đòi hỏi phải vượt qua những tầng nấc “thủ tục” mà người nghèo nhất — những người không có quan hệ hay đường dây gắn liền với đảng cộng sản Việt Nam — hoàn toàn không thể tiếp cận. Vì vậy, người dân quay sang nương tựa lẫn nhau — hàng xóm, tình nguyện viên, người xa lạ — bởi đó là tấm lưới an toàn duy nhất thực sự hoạt động.
Đó là lý do hình ảnh một mái tóc miễn phí lại có ý nghĩa. Nó không chỉ là từ thiện; nó là một lời nhắc nhở thầm lặng. Khi một người dân phải đứng ra trao lại phẩm giá cho người bệnh, điều đó phơi bày khoảng cách giữa những lời tuyên truyền chính thức và thực tế đời sống. Chi tiêu xã hội của Việt Nam vẫn thấp hơn mức trung bình trong khu vực, và các hoạt động thiện nguyện độc lập thường đến với người dân nhanh hơn, hiệu quả hơn so với các chương trình gắn với đảng. Những hành động nhỏ của lòng trắc ẩn cho thấy những gì đảng cộng sản Việt Nam đã không làm được.
Thế nhưng, bất chấp khó khăn, xã hội Việt Nam vẫn kiên cường. Tinh thần tương trợ luôn là xương sống thật sự của đất nước. Từ những làng quê đến các vỉa hè thành phố, người dân chia sẻ thức ăn, kỹ năng, thời gian và sự nâng đỡ tinh thần. Họ giúp nhau mà không đòi hỏi sự trung thành, lập trường chính trị hay sự ghi nhận. Sự đoàn kết ấy là một giá trị văn hóa sâu sắc — một dạng nhân tính có từ lâu trước mọi thiết chế hiện đại.
Nhưng nỗi buồn nằm ở sự đối lập: một quốc gia giàu lòng nhân ái, nhưng nghèo sự bảo vệ mang tính hệ thống theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Người dân gánh những trách nhiệm lẽ ra không thuộc về họ. Họ vá lại những lỗ hổng của một xã hội chủ nghĩa lẽ ra phải được xây dựng để che chở họ. Họ cho đi những gì ít ỏi mình có vì họ hiểu nỗi khổ tận cùng, và vì chờ đợi sự giúp đỡ từ chế độ theo định hướng xã hội chủ nghĩa thường đồng nghĩa với chờ đợi vô thời hạn.
Người thợ cắt tóc trước cổng bệnh viện không chỉ đang cắt tóc. Anh đang trả lại phẩm giá cho những con người đã mất gần như tất cả. Anh đang làm điều mà đảng cộng sản Việt Nam lẽ ra phải làm — trao sự chăm sóc không điều kiện. Sự hiện diện của anh là lời nhắc rằng sức mạnh của Việt Nam đến từ chính người dân, chứ không phải từ một đảng cộng sản Việt Nam tự hào là lực lượng giải phóng và thống nhất đất nước một cách thắng lợi trước chủ nghĩa đế quốc Mỹ.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét