Bản
Tuyên Ngôn Độc Lập, bản Hiến Pháp Hoa Kỳ và các bản Hiến Pháp của 50 tiểu bang
đều không nhắc đến từ ngữ dân chủ (democracy), như vậy tam quyền phân lập có
bao hàm ý nghĩa của dân chủ hay không ?
Dân chủ định nghĩa theo Hiến Pháp
Muốn
hiểu được ý nghĩa của tam quyền phân lập tại Mỹ, chúng ta cần quay lại thời lập
quốc, vào năm 1776, 13 cựu thuộc địa Anh Quốc đồng ý thành lập một
hình thức liên bang cùng soạn bản Tuyên
Ngôn Độc Lập.
Sau
đó đến năm 1781, những nhà lập quốc lại cùng nhau soạn bản Dự Thảo Hiến Pháp, theo đó các chính quyền tiểu bang giữ lại chủ quyền lãnh thổ, chính quyền trung ương lo việc ngoại
giao và quân sự, mọi quyết định ở trung
ương cần ít nhất 9 tiểu bang đồng ý.
Năm
1783, chính quyền trung ương chính thức ký Hòa ước với Anh Quốc, các nhà lập
quốc nhận ra rằng để có thể tồn tại vững vàng chính quyền trung ương cần được
quyền in tiền, quyền thu thuế, quyền hòa giải và quyền phân xử tranh chấp giữa các tiểu bang.
Nên
vào năm 1787 đại biểu từ 12 tiểu bang đã gặp nhau tại Philadelphia để thảo luận
về một bản Hiến Pháp xây dựng một thể chế cộng hòa liên bang.
Vì
mỗi tiểu bang có dân số, có điều kiện văn hóa, địa lý, kinh tế, tôn giáo và sắc
tộc khác nhau, nên thay vì chọn phổ thông đầu phiếu các nhà lập quốc mới nghĩ
đến cách bầu tổng thống theo cử tri đoàn, rồi tổng thống đề cử thẩm phán và
thượng viện thảo luận thông qua việc đề cử.
Bằng
phương cách dân chủ gián tiếp độc đáo này các tiểu bang có đông dân không thể
dùng lá phiếu cử tri để lấn áp quyền lực và quyền lợi của các tiểu bang nhỏ có
dân số ít.
Các
tiểu bang chịu trách nhiệm về y tế, giáo dục, an ninh trật tự, an sinh xã hội,
điều hành các cuộc bầu cử và hầu hết những vấn đề trực tiếp liên quan đến đời
sống của người dân.
Trong
khi chính quyền liên bang chỉ nắm quyền về ngoại giao, quốc phòng, tiền tệ và
quyền hòa giải, phân xử tranh chấp giữa các tiểu bang và giữa
liên bang với các tiểu bang.
Bảo thủ chống cấp tiến
Từ
đó đến nay vẫn có 2 luồng tư tưởng chính trị:
Tư
tưởng bảo thủ cho rằng các chính phủ tiểu bang gần với dân hơn chính phủ liên
bang nên phục vụ người dân tốt hơn vì thế cần giữ nguyên mô hình dân chủ gián
tiếp như bản Hiến Pháp đã viết ra.
Tư
tưởng cấp tiến lại cho rằng thế giới đã thay đổi rất nhiều những điều ghi trong
Hiến Pháp cần được mở rộng hay thay thế, chính quyền trung ương cũng cần được
mở rộng quyền lực.
Các
tiểu bang cũng có hành pháp, lập pháp và tư pháp riêng và nhiều tiểu bang từ
thống đốc, dân biểu, nghị sĩ và thẩm phán đều thông qua bầu phiếu trực tiếp.
Đã
có một số đề nghị tu chính Hiến Pháp: tổng thống và các thẩm phán liên bang
phải thông qua phổ thông đầu phiếu.
Nhưng
muốn tu chính cần 2/3 dân biểu ở Hạ Viện đồng ý, rồi cần 2/3 nghị sĩ ở Thượng
Viện đồng ý và rồi lại cần 3/4 các tiểu bang đồng thuận.
Cách
thức khác là 50 tiểu bang ngồi lại để soạn ra cách thức bầu cử mới nói cách
khác một hiến pháp mới.
Trên
thực tế việc bất đồng quan điểm, khuynh hướng, niềm tin và nhất là lợi ích giữa
các tiểu bang càng ngày càng đa dạng, mở rộng và phức tạp hơn, nên việc tu
chính hay một hiến pháp mới sẽ khó có thể xảy ra.
Từ
một liên bang thân hữu lỏng lẻo chỉ trong vòng 100 năm Hoa Kỳ đã trở thành một
cường quốc số một trên thế giới và giữ vững vị thế này đến nay mới thấy được
viễn kiến của các nhà lập quốc Hoa Kỳ.
Đảng Dân Chủ Cộng Hòa
Bản
Hiến Pháp quy định luật hoạt động chính trị chung cho các đảng chính trị từ
liên bang xuống đến tiểu bang và xuống tận địa phương, biết về lịch sử thành
lập đảng chính trị sẽ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về nền dân chủ tại Mỹ.
Đảng
Dân chủ Cộng hòa được thành lập vào năm 1791 nhằm cạnh tranh với đảng Liên bang
gồm những nhà quý tộc Anh và những nhà tư sản muốn tạo ra một ngân hàng liên
bang và đề cao sức mạnh của chính quyền liên bang.
Đảng
Dân chủ Cộng hòa chủ trương chính quyền liên bang phải hoạt động trong vòng
Hiến pháp theo đúng nghĩa đã được viết ra để bảo vệ các tiểu bang, nhờ đó đảng
này được giới công nhân và nông dân nhiệt tình ủng hộ khiến đảng Liên bang liên
tục thất cử và đến năm 1812 ngừng sinh hoạt.
Không
còn cạnh tranh chính trị, nội bộ đảng Dân chủ Cộng hòa bắt đầu chia làm 2 cánh:
một cánh ủng hộ và một cánh chống lại tình trạng nô
lệ.
Một
số tiểu bang miền Bắc đã hủy bỏ chế độ nô lệ trước khi Hoa Kỳ được thành lập vào năm 1776, muốn phát triển về kỹ nghệ, nên giới tư bản và
công nhân đã chống lại tình trạng nô lệ và nhiệt tình ủng hộ đảng Cộng Hòa.
Cánh
miền Nam đa số là nông dân cần nô lệ phục vụ nông trại, đồng thời muốn mở rộng
đất đai về phía Nam và phía Tây nên ủng hộ đảng Dân chủ.
Trong
cuộc bầu cử năm 1860 đảng Cộng hòa nhờ tập trung vào đề tài giải phóng nô lệ mà
mang lại chiến thắng cho Tổng thống Abraham Lincoln, nhưng đồng thời cũng dẫn
đến nội chiến Bắc Nam.
Trong
gần 1 thế kỷ, đảng Cộng Hòa được xem là đảng cấp tiến, chính phủ không xen vào
chuyện cá nhân hay gia đình, cởi mở di dân, chi tiêu rộng rãi, mở rộng kỹ nghệ,
bảo vệ thị trường nội địa và xây dựng chính quyền trung ương mạnh.
Đảng
Dân Chủ được coi là bảo thủ cho rằng chính phủ trung ương không được phép đưa
ra các đạo luật can thiệp vào tôn giáo hay đạo đức, thuế thấp và không được xen
vào chuyện của các chính phủ tiểu bang.
Người
da đen mặc dầu đã được tham gia bầu cử ở liên bang cũng như ở tiểu bang, nhưng
đảng Dân Chủ vẫn thuộc người da trắng và vẫn không để người da đen tham gia các
cuộc bầu cử sơ bộ.
Đảng Dân Chủ đổi chiều…
Sau
cuộc khủng hoảng kinh tế năm 1930, Tổng thống Franklin Roosevelt (1933-45)
thắng cử đã đưa ra Đối Sách Mới (New Deal) và chuyển đảng Dân Chủ thành một
đảng với khuynh hướng cấp tiến cải tổ xã hội, chăm lo cho tầng lớp lao động và
xây dựng hệ thống an sinh xã hội.
Người
da đen bắt đầu được quyền tham gia các cuộc bầu cử sơ bộ của đảng Dân Chủ nên
cũng bắt đầu chuyển sang sinh hoạt với đảng Dân Chủ.
Đến
thời Tổng thống John Kennedy và Tổng thống Lyndon Johnson thực hiện kế hoạch
chống lại nghèo đói bất công và ban hành Đạo Luật về Dân Quyền chống kỳ thị
chủng tộc nên đa số cử tri da đen chuyển sang bầu cho đảng Dân Chủ.
Sang
đến thời Tổng thống Bill Clinton và Tổng thống Barack Obama chính sách tân tự
do, mở cửa thị trường gây nạn thất nghiệp trong khu vực công nghiệp, ảnh hưởng
trầm trọng đến đời sống của người lao động và nhất là người lao động Mỹ da đen.
Kết
quả cuộc thăm dò cử tri vào tháng 7/2016 do hãng Rasmussen thực hiện chỉ 13% cử
tri cho rằng cuộc sống của thanh niên người Mỹ da đen đã tốt hơn kể từ cuộc bầu
cử của Tổng thống Obama vào tháng 11/2008.
Trong
khi đó có tới 41% tin rằng đời sống trở nên tồi tệ hơn và 39% tin rằng cuộc
sống của thanh niên da đen không có gì thay đổi.
Sự
thất bại của Chính phủ Obama đã giúp Tổng thống Trump thắng cử, người lao động
da trắng đã bỏ phiếu cho ông, trong khi cử tri da đen đã không đi bầu.
Đầu
tháng 6/2019 hãng Rasmussen thực hiện khảo sát khác cho thấy 33% cử tri cho
rằng cuộc sống của những người Mỹ da đen trẻ tuổi đã trở nên tốt hơn kể từ ngày
ông Trump thắng cử, 20% cao hơn 8 năm cầm quyền của Tổng thống Obama.
Chừng
36% cử tri cho rằng tình trạng trở nên tồi tệ hơn, và 22% đánh giá cuộc sống
của những người trẻ tuổi da đen không có gì thay đổi.
Trong
khoảng thời gian tiến hành cuộc khảo sát, tháng 6/2019, nhờ những chính sách
kinh tế của Chính phủ Trump con số thất nghiệp đã xuống thật thấp, nhiều người
lao động và người Mỹ da đen đã có được công ăn việc làm.
Theo
các cuộc khảo sát gần đây nhiều cử tri người Mỹ da đen đã chuyển sang bầu cho
đảng Cộng Hòa, có 2 ứng cử viên trẻ người Mỹ da đen hy vọng sẽ thắng cử là ông
John James ứng cử thượng viện tiểu bang Michigan và bà Kim Klacik ứng cử Hạ
Viện đại diện khu vực số 7 Maryland.
Trong
khi đó đảng Dân Chủ vẫn tự tin là cử tri da đen sẽ tiếp tục ủng hộ đảng này,
ông Joe Biden vừa rồi tuyên bố người Mỹ da đen không bầu cho đảng Dân Chủ thì
họ không phải là người Mỹ da đen.
Chính
sách cởi mở di trú của đảng Dân Chủ có từ thời Tổng Thống Lyndon Johnson cũng
giúp đảng Dân Chủ có được số cử tri ngày càng tăng từ các di dân, nhất là từ di
dân gốc Á châu và Nam Mỹ.
Bầu cử 2020
Ông
Trump tiếp tục tranh cử với chủ trương nước Mỹ trên hết được ông ngắn gọn giải
thích như sau:
Một
người có lo được cho mình, thì mới lo được cho gia đình, mới đóng góp được cho
cộng đồng, cho đất nước và cho thế giới, nên trách nhiệm ưu tiên hàng đầu của
chính phủ là phải lo cho dân Mỹ có công ăn việc làm.
Nước
Mỹ có giàu, có mạnh, có ổn định thì mới có khả năng đóng góp cho thế giới và
nếu ông thắng cử ông sẽ tiếp tục chính sách như nhiệm kỳ trước: nước Mỹ trên
hết.
Ngược
lại các chính sách của ông Biden quay trở lại với thời chính phủ Obama, một mặt
tăng thuế, tăng sự can thiệp chính phủ liên bang vào tiểu bang và trở lại chính
sách ngoại giao theo khuynh hướng tân tự do toàn cầu hóa.
Cuộc
tranh luận bầu cử Tổng thống lần thứ hai ông Biden đã tỏ ra gần gũi hơn với
cánh tả dân chủ xã hội, với
“Bidencare” một bước tiến tới hệ thống y tế miễn phí cho toàn dân, mức lương
tối thiểu $15/1giờ, giáo dục đại học miễn phí và bảo vệ môi trường loại bỏ kỹ
nghệ khai thác dầu khí từ mỏ dầu và các mỏ đá phiến.
Chiến dịch tranh cử
Quỹ
tranh cử của ông Biden nhiều hơn của ông Trump vài trăm triệu Mỹ Kim, đa số là
các khoản tiền lớn do các nhà tư bản tài phiệt đóng góp, nhờ thế ông Biden có
nhiều tiền để quảng cáo tranh cử, tập trung vào những tiêu cực của ông Trump và
đề cao ông Biden là người thay thế.
Ông
Trump có ít tiền hơn, nhưng đa số đến từ các đóng góp nhỏ, chiến dịch tranh cử
cũng khác với hằng ngàn thiện nguyện viên gõ cửa từng nhà đến từng tổ chức vận
động cho ông, đồng thời ông bay từ tiểu bang này sang tiểu bang khác liên tục
tiếp xúc với hằng chục ngàn người tiếp đón ông.
Cánh
tả dân chủ xã hội không nhận đóng góp từ giới tư bản tài phiệt, mà nhận từ hằng
triệu cá nhân đóng những khoản tiền nhỏ, họ cũng gõ cửa từng nhà, đến từng tổ
chức, mở các diễn đàn thu hút giới trẻ vào tranh luận và nhất là vận động bầu
cử bằng cách công khai minh bạch đường lối chính sách dân chủ xã hội.
Ông
Trump đã chuyển đảng Cộng Hòa từ một đảng bảo thủ thành một đảng biết lo cho
thành phần lao động, cả người da trắng lẫn người da đen và biết quan tâm đến
các cộng đồng sắc tộc như Việt Nam hay người gốc Nam Mỹ.
Ngược
lại, phong trào dân chủ xã hội cũng chuyển đảng Dân Chủ từ các chính sách tân
tự do xa rời quần chúng Mỹ, để ngày càng gần hơn với chính sách xã hội chủ
nghĩa, xây dựng một nhà nước tập trung quyền lực vào trung ương.
Nước Mỹ tự do dân chủ…
Đã
có gần 90 triệu người Mỹ bầu cử lần này, những đoàn cử tri sắp hàng hằng tiếng
đồng hồ để được bầu cho ứng cử viên họ chọn lựa, nếu nghĩ rằng không ai xứng
đáng, người Mỹ có quyền tự do không đi bầu và không ai có quyền áp lực họ phải
đi bầu.
Trong
lần bầu cử trước chỉ 55 % cử tri đi bầu, lần này tỷ lệ theo dự đoán có thể lên
đến 70 %, bởi thế khó nói trước ai sẽ là người thắng cử, mà nếu biết trước kết
quả ai sẽ thắng thì e rằng dân chủ ở Mỹ vẫn còn rất giới hạn.
Nước
Mỹ như một viên kim cương, 50 cạnh là 50 tiểu bang, mỗi cạnh lại được mài dũa
với hằng ngàn chính quyền dân chủ địa phương, mỗi cạnh nhỏ lấp lánh phản chiếu
giá trị của nó, tạo thành giá trị của nước Mỹ một quốc gia tự do và dân chủ
nhất thế giới.
Nguyễn
Quang Duy
Melbourne,
Úc Đại Lợi
1/11/2020
