Chiến Tranh Iran: Hoa Kỳ Chuyển Trọng Tâm Sang Vũ Khí Kinh Tế

 

Một bức tranh tường khắc họa cố lãnh đạo tối cao Iran, giáo chủ Ali Khamenei, trên một con phố ở Teheran, Iran, ngày 13/08/2026. via REUTERS - Majid Asgaripour

CHIẾN TRANH IRAN: HOA KỲ CHUYỂN TRỌNG TÂM SANG VŨ KHÍ KINH TẾ

Thanh Hà

Hôm 20/08/2026, tổng thống, phó tổng thống và bộ trưởng Tài Chính, ba nhân vật quyền lực nhất ở Hoa Kỳ cùng lên tiếng đe dọa dùng những đòn lợi hại nhất nhắm vào kinh tế Iran, với mục tiêu « lật đổ chế độ » ở Teheran.

Một bức tranh tường khắc họa cố lãnh đạo tối cao Iran, giáo chủ Ali Khamenei, trên một con phố ở Teheran, Iran, ngày 13/08/2026. via REUTERS - Majid Asgaripour

Tổng thống Donald Trump đầu tuần này đã đe dọa dùng những đòn « mạnh tay chưa từng thấy » nhắm vào quốc gia Trung Đông này. Lãnh đạo Nhà Trắng từ trung tuần tháng 8 đã dọa dùng « vũ khí hạng nặng » đánh sập kinh tế Iran. Giới quan sát nói đến khả năng Washington chuyển mục tiêu, thiên về các đòn kinh tế hơn là các phương tiện quân sự để giải quyết xung đột ở Trung Đông, buộc Teheran phải mở cửa trở lại eo biển Hormuz.

Từ khi khai chiến với Iran đến nay, Hoa Kỳ đã huy động các phương tiện quân sự, đã nhiều lần dọa « xóa sổ » Iran, và nhất là đã ban hành thêm hàng loạt các biện pháp trừng phạt nhắm vào nhiều lĩnh vực từ hàng hải đến năng lượng, tài chính của Iran. Mục tiêu vẫn là hạ gục nền kinh tế nước này.

Iran cũng là một quốc gia hiếm hoi trên thế giới, trong gần 50 năm, gần như liên tục bị quốc tế trừng phạt và cấm vận. Kinh tế Iran « ngập chìm » dưới nhiều lớp trừng phạt của cộng đồng quốc tế. Vậy thứ Hai tuần sau, họp báo công bố kế hoạch bắt Iran « thuần phục », bộ trưởng Tài Chính Mỹ Scott Bessent có thể đưa ra thêm những biện pháp nào mới ?

Theo hãng tin Anh Reuters, Washington có khả năng mở rộng các biện pháp trừng phạt nhắm tới những khách hàng, những đối tác tài chính, thương mại của Teheran. Đứng đầu trong số này là Trung Quốc. Năm 2025 gần 90 % xuất khẩu dầu của Iran là để bán cho Trung Quốc, và một phần các khoản giao dịch được tính bằng nhân dân tệ. Câu hỏi đặt ra là liệu rằng Hoa Kỳ có thể trừng phạt những nhà máy lọc dầu « độc lập » Trung Quốc mua và và xử lý dầu hỏa của Iran hay không ? Theo giới trong ngành, đây sẽ là một biện pháp khó thực hiện bởi vì những nhà máy độc lập này thường trực tiếp thanh toán với bên cung cấp bằng tiền Trung Quốc. Khả năng thứ hai là Mỹ trừng phạt các ngân hàng Trung Quốc giao dịch với Iran bằng đô la. Washington viện cớ những khoản giao dịch này có thể được Teheran sử dụng để mua vũ khí … Nhưng vẫn theo các chuyên gia được Reuters trích dẫn, đây là một con dao hai lưỡi : Bắc Kinh có thể hạn chế xuất khẩu sang Hoa Kỳ đất hiếm và khoáng sản chiến lược để trả đũa.

Giải thuyết thứ ba là chính quyền Trump có thể đưa vào danh sách đen các thực thể và tác nhân của Iran, Trung Quốc cũng như của bất kỳ một quốc gia nào muốn tiếp tục hỗ trợ Iran, nhưng, ai cũng biết « vỏ quýt dày, móng tay nhọn » : các biện pháp trừng phạt của Hoa Kỳ càng tinh vi, Iran càng phát huy những « kênh » giao dịch để lách cấm vận, như chuyên gia Brett Erickosn, công ty tư vấn Obsidain Risk Advisors ghi nhận.

Khả năng thứ tư, theo các chuyên gia về các biện pháp cấm vận, rất có thể Mỹ sẽ nhắm thêm vào lĩnh vực vận tải đường biển, vào các hãng chuyên chở dầu, các nguồn nhập khẩu dầu của Iran và các trung gian tài chính. Kịch bản cuối cùng là Washington sẽ thông báo một chiến dịch « cấm vận Iran trên bộ », nhưng điều đó đòi hỏi một sự hợp tác của các nước chung quanh Iran, từ Irak đến Thổ Nhĩ Kỳ Pakistan, Afghanistan … Ngoài Afghanistan, với các nước còn lại, Washington có quan hệ tương đối tốt. Nhưng ở đây, chiến lược của Mỹ vấp phải một trở ngại không nhỏ. Đó là yếu tố địa lý. Các đường biên giới trên bộ vào Iran khá hiểm trở và sẽ khó để giám sát.

Không có đường biên giới chung nhưng Nga cũng là một trong những điểm tựa kinh tế quan trọng của Iran. Khó có thể tin rằng Hoa Kỳ sẽ thuyết phục được các đối tác của Iran, mà đứng đầu là Trung Quốc giữ khoảng cách, hay bỏ rơi chế độ ở Teheran. Vậy phải chăng Washington đánh tiếng dùng đòn kinh tế nhắm vào Iran trước hết là để giảm bớt áp lực quân sự mà Nhà Trắng và Lầu Năm Góc đang phải đối mặt ?

Thanh Hà